
27
Jegyzetek
1
Pierre
Nora-.
Les lieux de mémoire. I—III. Paris, 1993.
:
L. Jan Assmann. Das kulturelle Gedächtnis und seine sozialen Bedingungen. Schrift, Erinnerung und
politische Identität. München, 1992. (Magyarul: A kulturális emlékezet. írás, emlékezés és politikai identitás
a korai magaskultúrákban. Budapest, 1999., 2. kiad.: 2004 ), Maurice Halbwachs: Das Gedächtnis und seine
sozialen Bedingungen. Frankfurt am Main, 1985. (Magyarul: Az emlékezet társadalmi keretei. In: Francia
szociológia. Szerk.: Ferge Zsuzsa. Budapest, 1971).
5
Der päpstliche Schutz für Laienfürsten. Die politische Geschichte des päpstlichen Schutzprivilegs für
Laien (11.-13. Jahrhundert). Heidelberg, 1980. (Abhandlungen der Heidelberger Akademie der
Wissenschaften, Phil.-hist. Kl., Jg. 1980. Nr. 1.)
4
Gertraud (Traudl) Junge (1920-2002) Adolf Hitler titkárnője, akinek visszaemlékezési alapján született
meg a Harmadik Birdalom vezérének végóráit bemutató Bis zur letzten Stunde című kötet (magyarul: Az
utolsó óráig. Hitler titkárnőjének visszaemlékezései. Budapest, 2002 ). Albert Speernek (1905-1981), a náci
Németország főépítészének, a haditermelés irányítójának Erinnerungen, illetve Spandauer Tagebücher
címen jelentek meg önéletírásai (magyarul: Hitler bizalmasa voltam. Emlékiratok. Budapest, 1996. és
Spandaui börtönnapló. Budapest, 1999 ).
5
Andreae Danduli ducis Venetiarum Chronica brevis aa. 46-1342 d. C. (a továbbiakban: Chronica brevis).
In: Rerum Italicarum Scriptores nuova edizione 12/1. Sajtó alá rendezte: Ester Pastorello. Bologna, 1938.
367. 22-24. jegyzet. - Az eseménytörténethez I. Storia di Venezia dalle Origini alla caduta deila
Serenissima II. L'etä del Comune. Szerk.: Giorgio Cracco, Gherardo Ortalli. Róma, 1995. 155-299.
6
A történetíró Enrico Dandolo egyik nagybátyjának leszármazottja volt. L. a leszármazási táblát: Thomas F.
Madden: Enrico Dandolo and the Rise of Venice. Baltimore, London, 2003. 202.
7
A 12. században a Velencei Köztársaság legnagyobb kereskedelmi kolóniája Konstantinápolyban műkö-
dött. I. Manuél bizánci császár (1143-1180) azonban Genova és Pisa javára csökkenteni kívánta Velence
dominanciáját a bizánci kereskedelemben, ezért 1171-ben elkoboztatta a városban élő velenceiek vagyonát,
majd börtönbe vetette őket. Mivel Vitale Michiel dózse megtorló hadjáratát nem koronázta siker, a köztársa-
ság képviseletében Enrico Dandolo diplomáciai tárgyalásokat kezdett Manuél császánal. 1182-ben - mi-
közben a konstantinápolyi velencei negyed újbóli létrehozásáról folyt a tanácskozás - a legenda szerint a
császár parancsot adott Dandolo megvakíttatására. - A ford.
8
Andreae Danduli ducis Venetiarum Chronica per extensum decripta aa. 46-1280 d. C. (a továbbiakban:
Chronica extensa). In: Rerum Italicarum Scriptores nuova edizione I2/I. Sajtó alá rendezte: Ester Pastorello.
Bologna, 1938. 279-280. 7-13., valamint 21-24. jegyzet. A Szent Vér-ereklyéhez: II Tesoro di San Marco
II. II Tesoro e il Museo. Szerk.: Hans R. Hahnloser. Firenze, 1971., továbbá Der Schatz von San Marco
Szerk.: Hansgerd Hellenkemper. Milánó, 1984. 290-293. Nr. 40. (Veröffentlichung des Römisch-
Germanischen Museums der Stadt Köln und der Societá Olivetti.)
* Andrea Dandolo: Chronica extensa. i. m. 279. 24—26. jegyziet. L. még: Giorgio Cracco: Dandolo, Enrico.
In: Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 32. Róma, 1986. 451.; valamint Madden: i. m. 63-68.
10
Heinrich Kretschmayr: Geschichte von Venedig.
I—I II.
Gotha, Stuttgart, 1905-1934. I. 269-322.; Charles
M. Brand: Byzantium Confronts the West 1180-1204. Cambridge (Massachusetts), 1968. 195-206.; Ralpli-
Joliannes Lilie: Handel und Politik zwischen dem byzantinischen Reich und den italienischen Kommunen
Venedig, Pisa und Genua in der Epoche der Komnenen und der Angeloi (1081-1204). Amsterdam, 1984.
547-451.; Silvano Borsari: Venezia e Bisanzio nel XII secolo. I rapporti economici. Velence, 1988. 22-29.;
Irmgard Fees: Reichtum und Macht im mittelalterlichen Venedig - die Familie Ziani. Tübingen, 1988. 247.
" Andrea Dandolo: Chronica extensa. 280. 8. jegyzet. Az ereklye a ma Velencében őrzött kereszt-relikviák
között nem azonosítható. L.: Auatole Frolow: La relique de la Vraie Croix. Recherches sur le
dévenloppement d'un culte, Paris, 1961. 296-298. Nr. 273., 424-425. Nr. 524., 452^153. Nr. 586. (Archives
de l'Orient chrétien 7.); II Tesoro di San Marco, i. m. II. Nr. 140., Nr. 192. Marin Sanudo szerint Konstatin
keresztje - amelyről Andrea Dandolo úgy vélte, hogy ezt a keresztet küldette Enrico Dandolo Konstantiná-
polyból Velencébe - nem egyezik azzal a kereszttel, amelyet 1230-1231-ben a tűzből mentettek ki. Össze-
hasonlításképpen más ereklyék átszállításról 1. Patrick J. Geary: St. Helen of Athyra and the Cathedral of
Troyes in the 13
th
Century. In: Journal of Mediaeval and Renaissance Studies, 7 (1977) 149-168.
Frolow: i. m. 686.
" Az 1204/1205 és 1261 között Konstantinápolyból Velencébe vitt ereklyéről: Otto Demus: The Church of
San Marco in Venice. History, Architecture, Scuplture. Washington D. C., 1960 26-30. (Dumbarton Oaks
Studies 6.); Wolfgang Wolters: Architektur und Ornament. Venezianischer B.nKchniuck der Renaissance.
München. 2000.; Marmi della Basilica di San Marco. Capitelli, plutei, rivestimeuii .mali. Sajtó alá rendez-
te: Irene Favaretto, Ettore Vito, Simonetta Minguzzi, Maria da Villa Urbani. Bologna. JlMK).
14
A vért tartalmazó ampulláról egy egyszerű pergamenlapocska hirdeti, hogy Sanguis Christi.
Comentários a estes Manuais